16.Yüzyılda Atina Kazasında Nüfus Durumu

15 ve 16. yüzyıl arşiv kayıtlarında Atina kazasının merkezinin neresi olduğu ve nüfusunun ne kadar olduğu hususunda bilgi bulunmamaktadır.

1515 yılındaAtina kazasına 33 köy ve 1 hisseli köyle birlikte toplam 34 köy bağlıydı. 33 köyün içinden 7 köy 2 defa ayrı birer köy olarak kaydedilmiştir. 34 köyün toplam 29 hissesi vardı.

Meşobelaha adlı köy 7 mahalleden meydana geliyordu.

1-1515-1554 Yılları Arasında Atina Kazasının Toplam Nüfusu

YıllarDini GruplarHaneDulBekâr
1515Müslüman45433
Hıristiyan3.324160189
Toplam Nüfus3.778160222
1520Müslüman45937
Hıristiyan3.341148208
Toplam Nüfus3.800148245
1554Müslüman1.617380
Hıristiyan1.64484
Toplam Nüfus3.261464

1515 yılında 17.449 kişilik Hıristiyan nüfusun % 81.38′ ini haneler, % 3.66 sim dullar, % 13.86 sim baştineler ve % 1.08′ ini bekârlar teşkil ediyordu. Hıristiyan nüfus içinde müsellemler 807 kişilik nüfusla % 4.62′ lik bir orana sahipti.

2303 kişiden ibaret Müslümanların % 98.56′ sı hane ve % 1.43’ü de bekârlardı. Müslüman nüfusun % 96.56′ sı hane ve % 1.43′ ü de bekârlardı. Müslüman nüfusun % 96.52′ sini yeni Müslümanlar oluşturuyordu. 1520 yılında Atina kazasına bağlı 30 köy bulunuyordu. Gere karyesine ait 1 hisse ve Meşobelaha karyesine ait 7 mahalle vardı.

1520 yılında 17.505 kişiden oluşan Hıristiyan toplumun % 81.26′ sı hane, % 1.18′ i bekâr, % 4.18′ i dul ve % 14.16′ tısı baştine idi. Müsellemler, Hıristiyan nüfus içinde 783 kişilik bir sayıyla % 4.47′ lik bir orana ulaştılar.2332 kişilik nüfustan oluşan Müslüman toplumun % 98.41′ i hane ve % 1.58 bekârdı.

Müsellemler 15 kişilik nüfuslarıyla Müslüman toplumun % 0.64′ ünü teşkil ediyorlardı. Müslüman nüfusun2312′ si, yani toplam nüfusun % 99.14’ü yeni Müslüman olanlardan meydana gelmekteydi. 1554 yılında Atina kazasında 3 hisseli köyle birlikte toplam 36 köy mevcuttu. 5 köy aynı isimle ikişer defa ayrı ayrı köyler olarak kaydedilmiştir.

Köylere ait 27 hisse ve Meşobelaha köyüne at 8 mahalle vardı. 8465 kişiden meydana gelen müslüman toplumun % 95.51′ ini haneler ve % 4.48′ i de bekârlardan ibaretti.Müsellemler müslüman nüfus içinde 295 kişilik sayıları ile % 3.48′ lik bir oran teşkil ediyorlardı. 8304 kişiden oluşan hıristiyan toplumun % 42.69 ‘unu haneler, % 1.01′ ini bekârlar, % 0.06′ sını zeminler ve % 56.23′ ünü de baştineler meydana getiriyordu.Müsellemler 118 kişilik nüfuslarıyla hıristiyan nüfus içinde % 1.42’ lik bir orana sahipti.

2-1515- 1554 Yılları Arasında Atina Kazasının Kale, Merkez, Köy ve Mezra Sayısı ve Tahmini Nüfusu

Yıllar151515201554
Kale Savısı
Merkez Savısı
Köy Sayısı343036
Dini GruplarMüsl.Hırist.Müsl.Hıris.Müsl.Hıris.
Dini Grupların Nüfusu2.30317.4492.33217.5058.4658.304
Dini Grupların Nüfus Artış ve Düşüş Oranı% 672.81% 48.210.’/()

1.25

00

0.32

% 262.99– -‘o110.80
Toplam Nüfus19.75219.83716.769
Toplam Nüfusta Artış ve Düşüş Oranı% 63.63%0.43-% 18.29
Dini Gurupların Toplam Nüfus İçindeki Oranı% 1 1.65% 88.34% 11.75% 88.24% 50.48% 49.51

3-1530 Tarihinde Atina Kazasında Bazı Köy veMahallelerin Nüfus yapısı 

a) Genel Toplam__

Toplam Karye SayısıHıristiyan HaneMüslüman Bastine HaneYem Müslüman HaneEski Müslüman Hane
30309624681 14

b) Bazı yerleşim birimlerinde nüfusun dağılışı

YerlerHıristiyan HaneYeni Müslüman HaneEski Müslüman HaneMüsellem HaneBastine Hane
Gere Işıklı226181524
Anaraş Darılı-Aktepe29710865
Dutha ‘Tunca5468
Ziğam Aş. Yuk.Durak4871 1
Carcevat Akmescit9124
Tavalvat Tütüncüler138498
Kostanivat Dernek816134
Manıakivat / Irmakköv521310
Venek ‘Örnekköy2619

1486-1554 yılları arasındaki 68 yıllık dönemde müslüman nüfus 298 kişiden 8465′ e yükselerek % 2740.60 oranında artmıştır. Aynı tarihler arasında hıristiyan nüfus 11.773′ ten 8304′ e düşerek % 41.77 oranında azalmıştır. Müslüman nüfusun yıllık büyüme oranı % 40.30 iken, hıristiyan nüfusun yıllık azalma oranı % 0.61 dolayında gerçekleşmiştir. 1520’de kaza nüfusu 19.887 kişiye yükselmiştir. 1515-1520 yılları arasındaki 5 yıllık dönemde kaza nüfusu % 0.43 oranında artış göstermiştir.

Kaza nüfusu; 1554 yılında 16.769 kişiden ibaretti. 1520-1554 tarihleri arasındaki 34 yıllık sürede kaza nüfusu % 18.29 oranında azalmıştır. Kazanın yıllık nüfus düşüşü % 0.53′ tür.

1486-1554 yılları arasındaki 68 yıllık dönemde Atina kazasının nüfusu 12.071′ den 16.769′ a yükselerek % 38.91 oranında artmıştır. Nüfusun yıllık büyüme hızı % 0.57′ dir. Müslüman ve hıristiyan nüfustaki bu büyük değişiklikler sancak içi ve sancak dışı göçlerin yoğun olduğunu göstermektedir.

4- 1515-1554 Yılları Arasında Atina Kazasının Ayrıntılı Nüfusu

Yıllar151515201554
Müsl.Hıris.Müsl.Hıris.Müsl.Hıris.
Hane2.68622.7021.559686
Dul158140
Bekâr18220237581
Baştine480490934
Zemin1
Yeni Müslüman Hane437454
Yeni Müslüman Bekâr3337
Müsellem Hane1615421435823
Müsellem Dul28
Müsellem Bekâr7653
Müsellem Baştine46
MüsellemYeni Müslüman

Hane

11

5-16.Yüzyıl Sonlarında Atina Kazasında Nüfusun Genel Durumu

1-30’u karye, diğerleri mahalle ve küçük yerleşimler olmak üzere toplam 75 yerleşim birimi vardı. Halkın hepsi Müslüman’dı. Atina kazası karyeleri arasında yer alan Gere karyesi buradan çıkarılarak 123 haneli Başköy (Amed) eklenmiştir. Türkçe bir isimle kurulan halkının Türkçe konuştuğu bu karyenin hemen yanı başında ki Yücehisar köyünün de aynı durumda olduğu görülmektedir. Bu iki karyenin halkının Amed (Diyarbakır)’den gelip yerleşen Akkoyunlu Türkmenleri olduğuna şüphe yoktur.

Eski adı Amed/Amid olan Diyarbakır, Akkoyunlu Türkmenlerinin ilk başşehri idi.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.