Rize’de Şapka İsyanı 1925

Cumhuriyetin ilanı ile birlikte çağdaşlaşma yolunda önemli adımlar atılır. Bunlardan biri de kılık ve kıyafet alanında yapılan değişikliklerdir. Özümüze bağlı kalarak çağdaş bir toplum yaratmak. Yeni gelişmelere açık, medeni dünya ile iletişim kurabilecek ve gelişen teknolojiye uyum sağlayabilecek bir toplum. Bunun için bir dizi inkılâp hareketlerine girişilir.

Yeni Türk devletinin öncüleri geleceğin dünyasında da hür ve bağımsız kalabilmenin temel taşlarını koymak zorundadırlar.25 Kasım 1925’te TBMM Şapka kanunu kabul eder. Aralık ayı başından itibaren de Erzurum, Rize, Giresun, Maraş, Kayseri, Konya ve daha bazı merkezlerde şapka kanunu aleyhinde toplantı ve gösteriler başlar.

  • Şapka istemiyoruz! Gavur kılığına girmeyiz.

İlimiz Güneysu ilçesi Ulucami önünde toplananlar, jandarma karakolunu basarak işgal ettiler. Rize’den gönderilen müfreze etkili olamadı. Vali Hurşit Bey telgraf başında Ankara’ya,

  • Rize ayaklanmıştır! Süratle tedbir!.. mesajını çeker.

Bu harekete toplam 180-200 kişinin katıldığı söylenir. Milli Mücadele ve Cumhuriyetin ilk döneminde olduğu gibi Rize’ye de İstiklâl Mahkemesi gönderilir. Bu mahkemelerin kararı kesin olup temyizi yoktur. Rize’de kurulan İstiklâl Mahkemesinin üyeleri şunlardır.

  • 1-Mahkeme Reisi, Afyon Mebusu Ali Çetinkaya
  • 2-Mahkeme Üyesi, Gaziantep Mebusu Kılıç Ali
  • 3-Mahkeme Üyesi; Aydın Mebusu Reşit Galip
  • 4-Mahkeme Üyesi, Rize Mebusu Ali Zırh

10 Aralık 1925 günü başlayan yargılama 14 Aralık günü sona erer. Karar, Yargılanan 143 sanıktan,

  • 8 Kişi idam
  • 14 Kişi 15 yıl Hapis
  • 22 Kişi 10 yıl Hapis
  • 19 Kişi 5 yıl Hapis
  • 80 Kişi Beraat

İdama mahkûm olanlar şunlardır.

  • 1- Hareketin lideri olarak kabul edilen Ulucami İmamı Hafız Şaban Hoca (Şaban Koliva)
  • 2- Mahalle Muhtarı Tarakçıoğlu Yakup Çavuş (Yakup Peçe)
  • 3- İslahiye Köyü İmamı Hacı Haşan Efendi
  • 4- Jandarma Karakolunu basan Belediye Bekçisi Kadir Koliva
  • 5- Muhammet Peçe
  • 6- Hafız Mahmut Kamburoğlu
  • 7- Nakşi Şeyhi Şeyh Numan Sabit Efendi. (Sabit Tarakçıoğlu)
  • 8- Hasan Külünkoğlu

Bu olayla ilgili olarak yargılananlar arasında Merkez Camii İmamı Hafız Kâmil ile, medreselerin açılması ile ilgili dilekçeyi yazan Rize Asliye Mahkemesi Başkâtibi Hafız Osman Efendi ile kardeşi Avukat Hulusi Bey 1933 yılında çıkan bir aftan yararlanarak serbest kaldılar. Yargılamadan iki saat sonra idam hükümleri infaz edildi. 14/15 Aralık 1925. İdamlar Dalyan Camii önünde, deniz kenarında (bugün kü Tedaş binasının önünde) yapılarak aynı yere gömülür ve 3-4 ay sonra da ailelerine verilirler.

Bu isyan sırasında Rize’ye gelen Hamidiye Kruvazörü isyancıları korkutmak için kuru sıkı birkaç top atar. Ancak Hamidiye’nin bu top atışları daha sonra Rize fıkralarına konu olur ve ;Atma Hamidiye Atma, Vergi da vereceğuk, Şapka da Giyeceğuk denir.

Kaynak: Ali Taşpınar Rize Tarihi

31 thoughts on “Rize’de Şapka İsyanı 1925

  1. Birilerinin gerçek yüzü görünsün artık siz kimi ne icin kimin topragında idam ettiniz diye bi sorun artık. Kemalist genç! olcam cumhuriyet kadını! olcam diye halsiyetinizden vazgeçmeyin konunun ehemmiyetini görün artık bi şapka takmadı diye insanlara neler yapılmış. Daha konuştuğunuz türkçedeki harfleri telaffuz edemezken bilmediginiz davaların peşinden koşmayın. Size de yazık cünkü böyle yetiştirildiniz..

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.