Rize’de Şapka İsyanı 1925

Cumhuriyetin ilanı ile birlikte çağdaşlaşma yolunda önemli adımlar atılır. Bunlardan biri de kılık ve kıyafet alanında yapılan değişikliklerdir. Özümüze bağlı kalarak çağdaş bir toplum yaratmak. Yeni gelişmelere açık, medeni dünya ile iletişim kurabilecek ve gelişen teknolojiye uyum sağlayabilecek bir toplum. Bunun için bir dizi inkılâp hareketlerine girişilir.

Yeni Türk devletinin öncüleri geleceğin dünyasında da hür ve bağımsız kalabilmenin temel taşlarını koymak zorundadırlar.25 Kasım 1925’te TBMM Şapka kanunu kabul eder. Aralık ayı başından itibaren de Erzurum, Rize, Giresun, Maraş, Kayseri, Konya ve daha bazı merkezlerde şapka kanunu aleyhinde toplantı ve gösteriler başlar.

  • Şapka istemiyoruz! Gavur kılığına girmeyiz.

İlimiz Güneysu ilçesi Ulucami önünde toplananlar, jandarma karakolunu basarak işgal ettiler. Rize’den gönderilen müfreze etkili olamadı. Vali Hurşit Bey telgraf başında Ankara’ya,

  • Rize ayaklanmıştır! Süratle tedbir!.. mesajını çeker.

Bu harekete toplam 180-200 kişinin katıldığı söylenir. Milli Mücadele ve Cumhuriyetin ilk döneminde olduğu gibi Rize’ye de İstiklâl Mahkemesi gönderilir. Bu mahkemelerin kararı kesin olup temyizi yoktur. Rize’de kurulan İstiklâl Mahkemesinin üyeleri şunlardır.

  • 1-Mahkeme Reisi, Afyon Mebusu Ali Çetinkaya
  • 2-Mahkeme Üyesi, Gaziantep Mebusu Kılıç Ali
  • 3-Mahkeme Üyesi; Aydın Mebusu Reşit Galip
  • 4-Mahkeme Üyesi, Rize Mebusu Ali Zırh

10 Aralık 1925 günü başlayan yargılama 14 Aralık günü sona erer. Karar, Yargılanan 143 sanıktan,

  • 8 Kişi idam
  • 14 Kişi 15 yıl Hapis
  • 22 Kişi 10 yıl Hapis
  • 19 Kişi 5 yıl Hapis
  • 80 Kişi Beraat

İdama mahkûm olanlar şunlardır.

  • 1- Hareketin lideri olarak kabul edilen Ulucami İmamı Hafız Şaban Hoca (Şaban Koliva)
  • 2- Mahalle Muhtarı Tarakçıoğlu Yakup Çavuş (Yakup Peçe)
  • 3- İslahiye Köyü İmamı Hacı Haşan Efendi
  • 4- Jandarma Karakolunu basan Belediye Bekçisi Kadir Koliva
  • 5- Muhammet Peçe
  • 6- Hafız Mahmut Kamburoğlu
  • 7- Nakşi Şeyhi Şeyh Numan Sabit Efendi. (Sabit Tarakçıoğlu)
  • 8- Hasan Külünkoğlu

Bu olayla ilgili olarak yargılananlar arasında Merkez Camii İmamı Hafız Kâmil ile, medreselerin açılması ile ilgili dilekçeyi yazan Rize Asliye Mahkemesi Başkâtibi Hafız Osman Efendi ile kardeşi Avukat Hulusi Bey 1933 yılında çıkan bir aftan yararlanarak serbest kaldılar. Yargılamadan iki saat sonra idam hükümleri infaz edildi. 14/15 Aralık 1925. İdamlar Dalyan Camii önünde, deniz kenarında (bugün kü Tedaş binasının önünde) yapılarak aynı yere gömülür ve 3-4 ay sonra da ailelerine verilirler.

Bu isyan sırasında Rize’ye gelen Hamidiye Kruvazörü isyancıları korkutmak için kuru sıkı birkaç top atar. Ancak Hamidiye’nin bu top atışları daha sonra Rize fıkralarına konu olur ve ;Atma Hamidiye Atma, Vergi da vereceğuk, Şapka da Giyeceğuk denir.

Kaynak: Ali Taşpınar Rize Tarihi

31 thoughts on “Rize’de Şapka İsyanı 1925

  1. ”İlimiz Güneysu ilçesi Ulucami önünde toplananlar, jandarma karakolunu basarak işgal ettiler. ” bunlar mı masum insanlar

  2. sözde bunlar ileri demokratik işte bunların özü belli sözü belli bunları savunan neye göre savunuyor

  3. belkıde halkın begenmediginiz kısmını topa tutmak alışganlık yapmış bazılarında anlaşılan başarınız nedır kı ben kacırmış olmalıyım padişahlara gerıcı dıyorsunuz

  4. Tolga bey olayı saptırmayın. İsyan edeceksin.devletin karakolunu basacaksın.devlet de seyredecek oyle mi.Şapka sadece bir oge karar vermek için isyanın boyutlarını iyi okumak lazım.nazmi kal

  5. İskilipliyi hatırlayın iskilpliyi. Bu laikler kendi elleriyle batılının istediğini yaptı rize ne ki hamidiye ne ki bu memlekette mevlüt radyolardan kaç yılında okunmuş… hilafet makamı neden kaldırıldı… istiklal mahkemelerinde neden sanık suçlamalara karşı kendini hakim izni olmdan savunamıyordu… SORARIM SİZE BUMAHKEMELERDE NEDEN 2.MECLIS M.VEKILLERI YARGILAMA YAPTI, HUKUKCU DEGILLERDI… VE TEKRAR SORARIM 5 GUNDE AYNI VEKILLER NASIL 7 SEHIRDE YARGILAMA YAPAR (yada hazır emirleri uygularlar)…????!!!!!!!!!

  6. Tarihi olayları, bugün değerlendirmek yanlışa düşürebilir.Fatih sultan mehmette devletin bekası için kardeşinin öldürülmesi fetvasını çıkartmıştı.Fatihe katil diyebilirmiyiz. Savaştan çıkmış,yorgun,bitap kalmış yeni kurulmuş devlete,rejimine ,yeniliklerine karşı çıkanlara karşı yapılanlar bugün anormal karşılanabilir. Ogünkü şartlarda devletin bekası için normal karşılanmıştır.

  7. Allah gani gani ateş yağdırsn o zalimler üstune muslman halka ne zulümler reva gördüler gavur serpuşu takmam diyenler 13 vılayette dar ağacı kurdrularak asıldılar ve 3 5 değil korkuçtur ama 500000 bın insan şehit edldı ve astıkları muslümanlarn cansz bedenlerine şapka taktılar vay zalim oğlu zalimler kamalist dinsızler hala bu kanunu medeniyet diye açiklr dunyanın neresınde boyle zorbalık yapılmş

  8. Masum halkın kanıyla kurulan bir ülke bir devlet bir gün sesabını verir ,Atalaımıza yapılan ın gün gelecek sesabı sorulacak ,Rize li geçmişni unutmaz sebep olanlaıda hıç afemez

  9. o mahkemeleri mahallenin muhtarımı gönderip kurduruyor. Burda polis bbiber gazı sıktı diye almanyaya mektup yazdılar Merkel kimin köpeğiki, bizim yurdumuza vatanımıza karışcak, BAŞ KALDIRANIN BAŞINI KESECEKSİN, HAK İSTEYENİN HAKKINI VERECEKSİN. BU ÜLKENİN GELDİĞİ NOKTAYA ŞÜKÜR EDİN DEVLETİN MİLLETİN HÜKÜMETİN KIYMETİNİ BİLİN NANKÖRLÜK ETMEYİN

  10. Ben bu olaya insanlık namına bakıyorum . Kavuk gitti fes geldi . Fes gitti şapka geldi . Şapka gitti kısa saç getirdiler yeter artık başımıza gelenler dilinizi çekin kılığımızdan kıyafetimizden

  11. Bazı yorumları okurken dehşete düştüğümü belirtmek isterim. Aklıma iki ihtimal geliyor. Birincisi ya bunları yazanlar bu vatanın evladı değiller ve kasıtlılar. İkincisi ise bizim kendi vatandaşımız, kardeşimiz ama kör kütük cahiller. Askeri cepheye götürürken haydi şehadete diyeceksin, cepheden gelince dinini özgür bir şekilde yaşayamazsın diyeceksin..
    Cumhuriyetin onurundan bahseden arkadaşa sesleniyorum. Onurunuzu masum insanların katline mi borçlusunuz; Ne onur ama. Herkesin elde etmek isteyeceği cinsten.. Biri de çıkıp devrim yapsa ve Türkiye krallık haline gelse ona uymayanları da yobazlıkla suçlayacak mısınız acaba? Kimse küpe takmayacak deseler mesela ve küpe takan erkek kız alayını assalar? O zaman da onur kurtarmaktan bahsedebilir miyiz?
    Sloganların kölesi olmuş, hayatı duyduklarından ve gördüklerinden ibaret sanan yurdum insanına sesleniyorum. Ecdad bu kadar mı hatalıydı? Asıllarımız 3 kıtaya nasıl hükmetti? Biz harf inklabını yaparak 600 yıllık kitap ve bilgi birikiminden yeni nesilleri nasıl mahrum ettik? 200 000 kelimeden 30 000 kelimeye nasıl düştük? Bugün japonya muasır medeniyetlerin zirvesinde olsa alfabemizi japonca mı yapacağız? Doğru ve İyi olduğu bariz olan hangi rejim, eskiye dair kitapların okunmasını yasaklar.. Bizim düşüncelerimizi bile şekillendirdiler beyler. Öyle sloganlar koydular ki eğitim sistemimize, kitaplarımıza, basına medyaya artık gerisini siz sayın. Aksini söylemeyi bırakın, Aksine inanmayı da bırakın, Aksini düşünmek bile suç haline geldi.. Padişahlara sövmek Cumhuriyetçilik, Türk’ün Türkten başka dostu yoktur Milliyetçilik, Dedemin giydikerini hakir görmeye İnklapçılık.. Neyse uzatmayacağım artık siz anladınız beni.

  12. bu olayları çok iyi birşey miş gibi yorum yapan şahıslar devir tersine döndü .çok hayal kurarsanız daha ama nafile allah büyük size o fırsatı bir daha vermeye hayali kuranlar şimdi silivride bitmeyecek safak sayıyor

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.