Rize’de Şapka İsyanı 1925
Özümüze bağlı kalarak çağdaş bir toplum oluşturmak. Yeni gelişmelere açık, medeni dünya ile iletişim kurabilecek ve gelişen teknolojiye uyum sağlayabilecek bir toplum.
Ancak çıkartılan şapka kanunu özümüzle alakası olmayan ve çağdaşlık ile yan yana getirilemeyecek bir düzenleme idi.
Bunun için bir dizi inkılâp hareketlerine girişilir. Ancak bu inkılaplara Rize’li kültürüne uymadığından karşı çıkar. Çünkü Şapka avrupa kültürünün bir simgesidir. Sarık ise İslamın simgesi idi. İslamın emir gördüğü sarık çıkartılıp Avrupanın şapkası takılacaktı. Rize’li alimler bunu kabullenemedi.
Yeni Türk devletinin öncüleri 25 Kasım 1925’te TBMM Şapka kanunu kabul eder. Aralık ayı başından itibaren de Erzurum, Rize, Giresun, Maraş, Kayseri, Konya ve daha bazı merkezlerde şapka kanunu aleyhinde toplantı ve gösteriler başlar.
- Şapka istemiyoruz! Gavur kılığına girmeyiz.
İlimiz Güneysu ilçesi Ulucami önünde toplananlar, jandarma karakolu önünde protesto yaptılar. Rize’den gönderilen müfreze etkili olamadı. Vali Hurşit Bey telgraf başında Ankara’ya,
- Rize ayaklanmıştır! Süratle tedbir!.. mesajını çeker.
Bu harekete toplam 180-200 kişinin katıldığı söylenir. Milli Mücadele ve Cumhuriyetin ilk döneminde olduğu gibi Rize’ye de İstiklâl Mahkemesi gönderilir. Bu mahkemelerin kararı kesin olup temyizi yoktur. Rize’de kurulan İstiklâl Mahkemesinin üyeleri şunlardır.
- 1-Mahkeme Reisi, Afyon Mebusu Ali Çetinkaya
- 2-Mahkeme Üyesi, Gaziantep Mebusu Kılıç Ali
- 3-Mahkeme Üyesi; Aydın Mebusu Reşit Galip
- 4-Mahkeme Üyesi, Rize Mebusu Ali Zırh
10 Aralık 1925 günü başlayan yargılama 14 Aralık günü sona erer. Karar, Yargılanan 143 sanıktan,
- 8 Kişi idam
- 14 Kişi 15 yıl Hapis
- 22 Kişi 10 yıl Hapis
- 19 Kişi 5 yıl Hapis
- 80 Kişi Beraat
İdama mahkûm olanlar şunlardır.
- 1- Hareketin lideri olarak kabul edilen Ulucami İmamı Hafız Şaban Hoca (Şaban Koliva)
- 2- Mahalle Muhtarı Tarakçıoğlu Yakup Çavuş (Yakup Peçe)
- 3- İslahiye Köyü İmamı Hacı Haşan Efendi
- 4- Jandarma Karakolunu basan Belediye Bekçisi Kadir Koliva
- 5- Muhammet Peçe
- 6- Hafız Mahmut Kamburoğlu
- 7- Nakşi Şeyhi Şeyh Numan Sabit Efendi. (Sabit Tarakçıoğlu)
- 8- Hasan Külünkoğlu
Bu olayla ilgili olarak yargılananlar arasında Merkez Camii İmamı Hafız Kâmil ile, medreselerin açılması ile ilgili dilekçeyi yazan Rize Asliye Mahkemesi Başkâtibi Hafız Osman Efendi ile kardeşi Avukat Hulusi Bey 1933 yılında çıkan bir aftan yararlanarak serbest kaldılar.
Yargılamadan iki saat sonra idam hükümleri infaz edildi. 14/15 Aralık 1925. İdamlar Dalyan Camii önünde, deniz kenarında (bugün kü Tedaş binasının önünde) yapılarak aynı yere gömülür ve 3-4 ay sonra da ailelerine verilirler.
Bu isyan sırasında Rize’ye gelen Hamidiye Kruvazörü Rize’yi top atışına tutarak bombalamıştır.
25 comments