Rize’de Şapka İsyanı 1925

Cumhuriyetin ilanı ile birlikte çağdaşlaşma yolunda önemli adımlar atılır. Bunlardan biri de kılık ve kıyafet alanında yapılan değişikliklerdir. Özümüze bağlı kalarak çağdaş bir toplum yaratmak. Yeni gelişmelere açık, medeni dünya ile iletişim kurabilecek ve gelişen teknolojiye uyum sağlayabilecek bir toplum. Bunun için bir dizi inkılâp hareketlerine girişilir.

Yeni Türk devletinin öncüleri geleceğin dünyasında da hür ve bağımsız kalabilmenin temel taşlarını koymak zorundadırlar.25 Kasım 1925’te TBMM Şapka kanunu kabul eder. Aralık ayı başından itibaren de Erzurum, Rize, Giresun, Maraş, Kayseri, Konya ve daha bazı merkezlerde şapka kanunu aleyhinde toplantı ve gösteriler başlar.

  • Şapka istemiyoruz! Gavur kılığına girmeyiz.

İlimiz Güneysu ilçesi Ulucami önünde toplananlar, jandarma karakolunu basarak işgal ettiler. Rize’den gönderilen müfreze etkili olamadı. Vali Hurşit Bey telgraf başında Ankara’ya,

  • Rize ayaklanmıştır! Süratle tedbir!.. mesajını çeker.

Bu harekete toplam 180-200 kişinin katıldığı söylenir. Milli Mücadele ve Cumhuriyetin ilk döneminde olduğu gibi Rize’ye de İstiklâl Mahkemesi gönderilir. Bu mahkemelerin kararı kesin olup temyizi yoktur. Rize’de kurulan İstiklâl Mahkemesinin üyeleri şunlardır.

  • 1-Mahkeme Reisi, Afyon Mebusu Ali Çetinkaya
  • 2-Mahkeme Üyesi, Gaziantep Mebusu Kılıç Ali
  • 3-Mahkeme Üyesi; Aydın Mebusu Reşit Galip
  • 4-Mahkeme Üyesi, Rize Mebusu Ali Zırh

10 Aralık 1925 günü başlayan yargılama 14 Aralık günü sona erer. Karar, Yargılanan 143 sanıktan,

  • 8 Kişi idam
  • 14 Kişi 15 yıl Hapis
  • 22 Kişi 10 yıl Hapis
  • 19 Kişi 5 yıl Hapis
  • 80 Kişi Beraat

İdama mahkûm olanlar şunlardır.

  • 1- Hareketin lideri olarak kabul edilen Ulucami İmamı Hafız Şaban Hoca (Şaban Koliva)
  • 2- Mahalle Muhtarı Tarakçıoğlu Yakup Çavuş (Yakup Peçe)
  • 3- İslahiye Köyü İmamı Hacı Haşan Efendi
  • 4- Jandarma Karakolunu basan Belediye Bekçisi Kadir Koliva
  • 5- Muhammet Peçe
  • 6- Hafız Mahmut Kamburoğlu
  • 7- Nakşi Şeyhi Şeyh Numan Sabit Efendi. (Sabit Tarakçıoğlu)
  • 8- Hasan Külünkoğlu

Bu olayla ilgili olarak yargılananlar arasında Merkez Camii İmamı Hafız Kâmil ile, medreselerin açılması ile ilgili dilekçeyi yazan Rize Asliye Mahkemesi Başkâtibi Hafız Osman Efendi ile kardeşi Avukat Hulusi Bey 1933 yılında çıkan bir aftan yararlanarak serbest kaldılar. Yargılamadan iki saat sonra idam hükümleri infaz edildi. 14/15 Aralık 1925. İdamlar Dalyan Camii önünde, deniz kenarında (bugün kü Tedaş binasının önünde) yapılarak aynı yere gömülür ve 3-4 ay sonra da ailelerine verilirler.

Bu isyan sırasında Rize’ye gelen Hamidiye Kruvazörü isyancıları korkutmak için kuru sıkı birkaç top atar. Ancak Hamidiye’nin bu top atışları daha sonra Rize fıkralarına konu olur ve ;Atma Hamidiye Atma, Vergi da vereceğuk, Şapka da Giyeceğuk denir.

Evet. Rizeli o gün bugündür, vergisini de veriyor, şapkasını da giyiyor.

Kaynak: Ali Taşpınar Rize Tarihi

Sohbete katılın

31 yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

  1. Birilerinin gerçek yüzü görünsün artık siz kimi ne icin kimin topragında idam ettiniz diye bi sorun artık. Kemalist genç! olcam cumhuriyet kadını! olcam diye halsiyetinizden vazgeçmeyin konunun ehemmiyetini görün artık bi şapka takmadı diye insanlara neler yapılmış. Daha konuştuğunuz türkçedeki harfleri telaffuz edemezken bilmediginiz davaların peşinden koşmayın. Size de yazık cünkü böyle yetiştirildiniz..

  2. ”İlimiz Güneysu ilçesi Ulucami önünde toplananlar, jandarma karakolunu basarak işgal ettiler. ” bunlar mı masum insanlar

  3. sözde bunlar ileri demokratik işte bunların özü belli sözü belli bunları savunan neye göre savunuyor

  4. belkıde halkın begenmediginiz kısmını topa tutmak alışganlık yapmış bazılarında anlaşılan başarınız nedır kı ben kacırmış olmalıyım padişahlara gerıcı dıyorsunuz

  5. Tolga bey olayı saptırmayın. İsyan edeceksin.devletin karakolunu basacaksın.devlet de seyredecek oyle mi.Şapka sadece bir oge karar vermek için isyanın boyutlarını iyi okumak lazım.nazmi kal

  6. İskilipliyi hatırlayın iskilpliyi. Bu laikler kendi elleriyle batılının istediğini yaptı rize ne ki hamidiye ne ki bu memlekette mevlüt radyolardan kaç yılında okunmuş… hilafet makamı neden kaldırıldı… istiklal mahkemelerinde neden sanık suçlamalara karşı kendini hakim izni olmdan savunamıyordu… SORARIM SİZE BUMAHKEMELERDE NEDEN 2.MECLIS M.VEKILLERI YARGILAMA YAPTI, HUKUKCU DEGILLERDI… VE TEKRAR SORARIM 5 GUNDE AYNI VEKILLER NASIL 7 SEHIRDE YARGILAMA YAPAR (yada hazır emirleri uygularlar)…????!!!!!!!!!

  7. Tarihi olayları, bugün değerlendirmek yanlışa düşürebilir.Fatih sultan mehmette devletin bekası için kardeşinin öldürülmesi fetvasını çıkartmıştı.Fatihe katil diyebilirmiyiz. Savaştan çıkmış,yorgun,bitap kalmış yeni kurulmuş devlete,rejimine ,yeniliklerine karşı çıkanlara karşı yapılanlar bugün anormal karşılanabilir. Ogünkü şartlarda devletin bekası için normal karşılanmıştır.

  8. Allah gani gani ateş yağdırsn o zalimler üstune muslman halka ne zulümler reva gördüler gavur serpuşu takmam diyenler 13 vılayette dar ağacı kurdrularak asıldılar ve 3 5 değil korkuçtur ama 500000 bın insan şehit edldı ve astıkları muslümanlarn cansz bedenlerine şapka taktılar vay zalim oğlu zalimler kamalist dinsızler hala bu kanunu medeniyet diye açiklr dunyanın neresınde boyle zorbalık yapılmş

  9. Masum halkın kanıyla kurulan bir ülke bir devlet bir gün sesabını verir ,Atalaımıza yapılan ın gün gelecek sesabı sorulacak ,Rize li geçmişni unutmaz sebep olanlaıda hıç afemez

  10. o mahkemeleri mahallenin muhtarımı gönderip kurduruyor. Burda polis bbiber gazı sıktı diye almanyaya mektup yazdılar Merkel kimin köpeğiki, bizim yurdumuza vatanımıza karışcak, BAŞ KALDIRANIN BAŞINI KESECEKSİN, HAK İSTEYENİN HAKKINI VERECEKSİN. BU ÜLKENİN GELDİĞİ NOKTAYA ŞÜKÜR EDİN DEVLETİN MİLLETİN HÜKÜMETİN KIYMETİNİ BİLİN NANKÖRLÜK ETMEYİN

  11. Ben bu olaya insanlık namına bakıyorum . Kavuk gitti fes geldi . Fes gitti şapka geldi . Şapka gitti kısa saç getirdiler yeter artık başımıza gelenler dilinizi çekin kılığımızdan kıyafetimizden

  12. Bazı yorumları okurken dehşete düştüğümü belirtmek isterim. Aklıma iki ihtimal geliyor. Birincisi ya bunları yazanlar bu vatanın evladı değiller ve kasıtlılar. İkincisi ise bizim kendi vatandaşımız, kardeşimiz ama kör kütük cahiller. Askeri cepheye götürürken haydi şehadete diyeceksin, cepheden gelince dinini özgür bir şekilde yaşayamazsın diyeceksin..
    Cumhuriyetin onurundan bahseden arkadaşa sesleniyorum. Onurunuzu masum insanların katline mi borçlusunuz; Ne onur ama. Herkesin elde etmek isteyeceği cinsten.. Biri de çıkıp devrim yapsa ve Türkiye krallık haline gelse ona uymayanları da yobazlıkla suçlayacak mısınız acaba? Kimse küpe takmayacak deseler mesela ve küpe takan erkek kız alayını assalar? O zaman da onur kurtarmaktan bahsedebilir miyiz?
    Sloganların kölesi olmuş, hayatı duyduklarından ve gördüklerinden ibaret sanan yurdum insanına sesleniyorum. Ecdad bu kadar mı hatalıydı? Asıllarımız 3 kıtaya nasıl hükmetti? Biz harf inklabını yaparak 600 yıllık kitap ve bilgi birikiminden yeni nesilleri nasıl mahrum ettik? 200 000 kelimeden 30 000 kelimeye nasıl düştük? Bugün japonya muasır medeniyetlerin zirvesinde olsa alfabemizi japonca mı yapacağız? Doğru ve İyi olduğu bariz olan hangi rejim, eskiye dair kitapların okunmasını yasaklar.. Bizim düşüncelerimizi bile şekillendirdiler beyler. Öyle sloganlar koydular ki eğitim sistemimize, kitaplarımıza, basına medyaya artık gerisini siz sayın. Aksini söylemeyi bırakın, Aksine inanmayı da bırakın, Aksini düşünmek bile suç haline geldi.. Padişahlara sövmek Cumhuriyetçilik, Türk’ün Türkten başka dostu yoktur Milliyetçilik, Dedemin giydikerini hakir görmeye İnklapçılık.. Neyse uzatmayacağım artık siz anladınız beni.

  13. bu olayları çok iyi birşey miş gibi yorum yapan şahıslar devir tersine döndü .çok hayal kurarsanız daha ama nafile allah büyük size o fırsatı bir daha vermeye hayali kuranlar şimdi silivride bitmeyecek safak sayıyor

  14. biraz eksik yazmişlar sadece şapkaya karşi çikmamişlar cumhuriyetide tanimamişlar ve vergi vermeyeceklerini söylemişler ayrica valiliğida basip ele geçirmişler bu isyancilar silahliydilar baskinlarda bir çok asker oldurduler asker öldürmeden karakolu ve valiliği ele geçiremezsin yani çatişma çikmadan bu işler olmaz

  15. o dönemde yaşananları o dönemin şartlarında değerlendirmek lazım gelir.
    düşünün onca mücadele sonunda yeni bir rejim yeni bir devlet kurulmuş ve bazı kesimlerden doğal olarak tepki geliyor rejimi tehlikeye atacak ayaklanmalar oluyor 500 seneden fazla osmanlı ve padişahlıkla yönetilmiş cahil bir toplumu düşünün en güçlü silahları din,ilime teknolojiye gavur icadı deyip karşı çıkan okur yazarlığı olmayan bir toplumdan bahsediyoruz.cumhuriyet aleyhine çıkacak en küçük bir kıvılcımın dalga dalga yayılması kaçınılmaz olurdu.rejimin selamati açısından en küçük taviz dahi verilmemiştir.istiklal mahkemelerinin kuruluş amacıda buydu zaten.o günkü şarlarda devrim kanunlarına karşı çıkanlara taviz verilseydi türkiye cumhuriyeti asla yaşayamazdı diye düşünüyorum.

  16. o zamanlar devlet vardı. İsyan edip asker öldürenleri açılım yapıp kırmızı halı ile karşılamıyorlardı.Haksızlıkla öldürülen varsa Allah rahmet eylesin. İsyancı iseler Allah hak ettiklerini versin.

  17. Atatürk o şapkayı giydirmeseydi şimdi acaba dedelerinizi tanıyabilecekmiydiniz.yatın kalkın bu vatanın yiğitlerine dua edi gafiller.

  18. Cumhuriyet bu ülkeye demokrasiyi 1950’de getirmiştir. demokrasiyi halka çok görenlerin insani yaşama olgusundan anladıkları istiklal, mahkemeleri, idam, soyadı kanunu(gayrimüslimlerin daha kolay izini kaybettirebilmek için), tarihimize ait herşeyi inkar.. Tarihimizi biz yazmadık ingiliz yahudisinin yazdıklarını tarih olarak kabul etmiyorum. gerçek kahramanlarla bu ülken kesinilikle bir gün tanışacaktır….

  19. Sevgili Orhan,
    Rahmetli Hasan KULUNKOGLU oncelikle vatan icin mi, yoksa oncelikle din icin mi savasmis di?

  20. YOBAZLIK KANINDA VARSA SENELER GEÇSEDE TORUNLARI O YOBAZLIKTAN VAZGEÇEMİYOR.DEVRİM YAPILDIYSA UYACAKSIN UYMAZSAN CEZASINI ÇEKECEKSİN…BU İSYANCILARIN ARASINDA ERDOĞANINDA ATALARININ OLDUĞU SÖYLENİYOR..ARAŞTIRIP BULACAĞIM..

  21. Annemin dedesi Hasan Külünkoğlu ALLAH cc ondan razı olsun,
    onlar din vatan için düşmana karşı şavaşmışlardı, ama düşman masada galip geldi.

  22. şapka giyilmiyor diye insanlar idam ediliyor hani bu cumhuriyetin lailkliği özgürlüğü hani kılık kıyafet özgürlüğü vardı hani çok medeniydiniz hani nerdee o takmaya zorladıgınız şapkayı şimdi 90 yaşındaki moruklar giyiyo ve gülünç duruma düşüyolar değermiydi okadar insanı katletmeye.

  23. istilal mahkemeli yerinde mudahaleler ederek bu cumhuriyet in onurunu kurtarmistir.bugun bu mahkemelere yeniden ihtiyac vardir .ama bu mahkemeleri kuracak bagimsioz vatan evlatlari ve ikdidar gucu yoktur.

  24. geçmişte olmuş hataları bilelim ama b unu düşmanlığa dönüştürmek doğru değil.

  25. yazıklar olsun bu milletin haysiyetiyle oynayanlara, ve onlara alkış tutanlara.