Rizede Kivi Yetiştiriciliği

Kivinin Tarihçesi

Türkiye kivi ile ilgili ilk araştımalar 1988 yıllarında Yalova Atatürk Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü tarafından başlatılmış ve iklim istekleri doğrultusunda Ege sahili, Marmara ve karadeniz bölgesinin kivi yetiştirilmeye uygun bölgeler olduğu saptanmıştır.

Rizede ise kiviyle ilgili olarak ilk araştırmalar, 1990 yılına yakın Çaykur’a bağlı Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü’nün Yalovadan Rizeye getirdiği deneme amaçlı bahçelerle başlamıştır. Yapılan Çalışmalar neticesinde kivinin ilimiz iklim ve ekolojik şartlarına uygun olduğu belirlenmiştir.

2000 Yılldarda Rizede kivi tarımı Gelir kaynağı olmaktan öte aile içi tüketim amaçlı üretilmekteydi.Rize İlimizin temel geçim kaynağı olan çayın yıllar itibariyle üretcilere daha az gelir getirmesi son yıllarda ilimizde kiviye olan ilgiyi artırmış ve kivi üreticileri kendi aralarında örgütlenmiş, kivi meyvesinin geliştirilmesi ve daha çok üretilmesi için çalışmalar yapmışlardır.

İlimizde Kivi ile ilgili olarak yapılan çalışmalar neticesinde 2001 yılında Rize genelinde “S.S. Rize Kivi, Yaş Sebze ve Meyve Pazarlama Kooperatifini” kurarak ilimize kazandırmışlardır.Bu kuruluşumuz, 03.12.2002 tarih ve 32 sayılı T.C Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca üretici birliği belgesini almıştır.

Kivi

Ülkemizde 2002 yılında 17 ton kivi tüketilmiştir.Bu Miktarın 2000 tonu ülkemizde ve bununda 1000 tonu Bölgemizde üretilmiştir.2002 yılında Rize 573 ton kiviyle birinci olmuştur.İlimizi kivi üretiminde Yalova ve Ordu ili takip etmektedir.

İlimizde kivi İklim şartlarından dolayı sulama yapılmadan yetiştirilmekte ve bu neden diğer illerimize göre daha ucuza mal edilmektedir.İlimizde en çok kivi yetişriciliği ise Rize merkez ve köyleri, Ardeşen Pazar, Fındıklı ve Çayelinde yapılmakta ve giderek yaygınlaşmaktadır.

Yıllar İtibariyle Rizede kivi Üretimine bakacak olursak 1995 Yılında 1 hektar Araziyle 1 ton olan kivi üretimi 1996 yılında 9 hektar ile 20 tona çıkmış ve 1997 yılında ise 25 hektar üretimle 99 tona yükselmiştir.Kivi Son yıllarda İlimizde çaya Alternatif bir ürün olması ve yüksek gelir sağlamasıyla ilimizde giderek yaygınlaşmakta ve Rizeliler tarafından oldukça ilgi görmektedir.Rize Bölgemizde şu an kivi çayın yanında ek gelir olarak üretilmektedir.Son yıllarda İse İlimizde Yılda Yaklaşık 4 bin ton civarında kivi üretimi yapılmata ve organik olmasından dolayıda oldukça rağbet görmektedir.

Tüketiciler açısından Yeni bir lezzet ve vitamin deposu olan kivi üreticiler açısındanda oldukça karlı.4 Yaşında olan bir kivi bahçesinden 3,5 ton civarında kivi alınabilmekte.Dünyada fiyatı 40 cent dolayında olan kivinin Türkiyedeki fiyatı ise, bahçede 1 dolara marketlerde ise 5ytl ye kadar çıkabilmektedir.Çay ve Fındıktan daha kazançlı bir meyve olan kivi hızla çay ve fındığa alternatif bir ürün olarak gelişmektedir.İlimiz 55 bin hektar tarım arazisine sahip ve bunun 92 bin hektarlık kısmında çay tarımı, Yüzde 4.4’ünde fındık, yüzde 1.22 sinde kivi kalan diğer arazilerde ise diğer ürünler yetiştirilmektedir.

Ülkemiz Yıllık kivi ihtiyacını karşılayamamakta ve İran, İtalya ve Yunanistan gibi ülkelerden kivi ithalatı yapılmaktadır.Bu nedenle İlimizde Çaykur ve Ziraat Odası başkanlığı tarafından her geçen gün çalışmalar yapılmakta ve üreticilerin bu ürene yönelmeleri için çalışmalarda bulunmaktalar.

Kivinin Faydaları:

  • Bir Tanesi Günlük c vitamini ihtiyacını fazlasıyla Karşımalakta.
  • Kollestrolu düşürür..
  • Kanı temizler.
  • Karaciğeri Çalıştırır.
  • Kadınlarda Göğüs kanserini önler.
  • Grip ve soğuk agınlığına karşı etkilidir.
  • Tansiyonu Düşürür.
  • Bağırsakları Çalıştırarak sindirimi kolaylaştırır.
  • Kabızlığı önler.
  • Vücudu ve bağışıklık sistemini kuvvetlendirir.
  • Nefes açıcı Etkisiyle Astılılar için faydalıdır.
  • Kanı temizler.Kansızlığa iyi gelir.
  • Cilt için faydalıdır.Yaşlanmanın ciltteki belirtilerini azaltır..
  • Kanı sulandırarak kalp krizini önler..
  • Prostat – Akciğer ve Kolon kanserine iyi gelir.
  • Stresi azaltır.
  • Şekeri Düşürüz.
  • Görme Gücünü iyileştirir.
  • Çocuklarda kemiklerin gelişmesini sağlar.
  • Yaşlılarda kemik erimesini önler.

KİVİNİN BİTKİ ÖZELLİKLERİ :

Kivi asma tipi tırmanıcı bir bitkidir.Toprak üzeri aksamı yeterince kuvvetli değildir.. Kök yüzlek ve saçak kök yapısındadır. Genellikle toprağın 0-40 cm derinliğinde bulunur. Uygun koşullarda İse 1-1.5 m derine gidebilmektedir. Kılcal kökler hızlı gelişir ve yenilenir.

Gövde, sarılıcı asma gövdesidir. Genç yaşlarda ve bir okadarda kırılgandır. Gövde kendi ağırlığını taşıyamaz. Bu yüzden dikimden itibaren herekle desteklenmelidir. Şekil budaması ile dik ve düzgün gövde oluşturulması çok önemlidir. Gövde derin kış soğuklarından (-13 C ce daha aşağı ) zarar görür ve çatlar.

Sürgünler, 1 yaşlı çubukların gözlerinden sürerler. Sürgünler ucu kırmızı ve tüylüdürler. Sürgünler çok kuvvetli büyürler. Yaz ortasına kadar 2-3 m uzunluğa ulaşırlar.
Çiçeklene dönemine kadar körpe ve gevşek olan sürgünler rüzgarla dipten kırılırlar. Büyümesi yavaşlayan sürgünlerin uçları herhangi bir desteğe veya kendilerine tutulur ve kıvrılırlar.

Çiçekler, dekoratif yapılıdır. Taç yaprakları beyazdır. Bir asmada yüzlerce çiçek bulunur. Tek tek veya 3’lü gruplar halinde oluşurlar. Erkek ve dişi çiçekler ayrı bitkilerde bulunur. Yapısal olarak bahçe tesisinde dişi çiçek-li bitkilere mutlaka tozlayıcı (erkek-babalık ) bitkiler gereklidir.

Genel olarak çiçek ve meyve dökümü olmaz. Tozlanan bütün çiçekler meyve tutar. Bu yüzden kış budamasında yeterli sayıda göz bırakılmalı veya seyreltme ile meyve yükü dengede tutulmalıdır.

Meyve yıllık sürgünlerde tek tek veya 3’lü gruplar şeklinde olur. Üst kabuk ince ve kahverengi tüylerle kaplıdır. Hasat olumunda 60-150 gr arası ağırlıkta olur. Meyve eit yeşil renkli ve çok çekirdeklidir, yüksek oranda (100-300mg/100gr.) C vitamini içerir. Ayrıcı P, Fe, K, ve Ca gibi mineraller ve bazı enzimlerce zengindir.

Ticari olarak bütün Dünyada % 80 – 100 oranında Hayward çeşedi ve Tomuri, Matua veya diger tip veya klomlar kullanılır.

Kivi asmaları Mart sonu ve Nisan başında uyanır. Mayıs’ın sonunda ve Haziranın ilk haftasında çiçek açarlar. Hasat Ekim’in ikinci haftası ve Kasım’ın birinci yarısında yapılır. Kiviler Aralık ortasında yapraklarını dökerler.

KİVİ İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ :

Toprak İstekleri :

Kivi asmaları saçak ve yüzlek ve köklü olduğundan süzek, hafif ve derin topraklarda iyi gelişir. Killi, ağır (Su tutan ) ve taban suyu yüksek topraklarda sonuç olumsuz olur. Asitli topraklarda iyi gelişir. Toprak PH’sı tercihen 5.5-7.0 arasında olmalıdır. Toprakta en çok % 8 kireç olmalıdır. Organik maddece zengin topraklarda sonuç olumludur.

İklim İstekleri : Actinidia asmaları vegestasyon dönemi uzun bitkilerdir. Gözlerin uyanmasında yaprak dökümüne kadar 240-260 gün don olmayan gelişme süresi ister. İlkbaharın geç donlarında sürgünler zarar görebilir. Bitkiler sürekli ve sert rüzgar alan yörelerde gelişemez. Verim yaşındaki bitkiler kışın -13 CC’ye kadar dayanabilirken genç bitkiler daha yüksek (-4, -6 C ) sıcaklıklarda zararlanabilir.

KİVİ TESİS TEKNİĞİ

Dikim Planı ve Dikim :

Kivi tesisinde fidanlar iklim ve toprağa bağlı olarak 4×5, 5×2, 4×3 gibi değişik aralıklı ve mesafelerle dikilebilir. Kış soğuklarının derin olmadığı yörelerde ( Doğu Karadeniz ) sonbahar dikimi yapılabilir. Aksi halde ilkbahar dikimi yapılmalıdır. Dikimde çukurlar derin açılmalıdır. Dikim de tercihen 2 yaşlı fidanlar kullanılma- lıdır. Fidanların gövdesi 8-12 mm çapında ve iyi olgunlaşmış olmalıdır. Saçak kökler bol ve temiz (nematodsuz) olmalıdır. Dikimde fidanlar sürgünleri 3-4 gözden kesilir.

Destek Sistemi :

Kivi asmalarının gövdesi kendi ağırlıklarını taşıyamadıkları için direk ve tellerle desteklenerek yetiştirilirler. Direklere yeniden 1.60-1.80 m yüksekten 1,5 uzunluğunda bir kol bağlanır. Bu kol üzerinden 30 cm aralıklı 5 sıra tel çekilir. Teller sağlam ( 3 cmO ) ve paslanmaz (galvenize ) olmalıdır. Direkler ağacı veya beton 10-12 cm çapında ve 2.20 – 2.40 m uzunluğunda olmalıdır. Çapraz kollar ağaçtan ( 5×8 cm )veya demir / 6’lık köşebent veya 3 cmO boru) olabilir. Sıralar kuzey ve güney uzanımında olmalıdır.

KİVİ BAKIM İŞLEMLERİ

Su ve Sulama :

Asmalar yüzlek köklü, buna karşılık çok ve büyük yapraklı olduğundan su isteği fazladır. Doğu Karadeniz Bölgesi dışında yağış durumuna göre Haziran-Eylül arasında sulama gerekebilir. Bu dönemde sulama aralığı 2-7 gün arasında değişir. Su, çok önemli yörelerde damlama, diğer yörelerde minisprik (asma altı yağmurlama ) sistemleri ile verilmelidir.

Toprak İşleme :

Kökler yüzlek ve toprak sürekli nemli olacağından toprak işleme yapılmaz veya çok yüzlek yapılır. Birçok bahçede sıra araları otlu (yeşil örtü ) dur, sıra üzerlerinde yabancı otlar ilaçlarla kontrol edelir.

Budama :

Ürün bir yaşlı, ürün çubuklarından alındığından budama ve yükleme çok önemlidir. Asmalarda 5 yaşından sonra gelişmeye göre kış budamasında 100-400 göz bırakılır. Çubuk uzunlukları 6-18 gözlü olabilir. Bitkilerde sıkışıklığı azaltmak ve güneşlenmeyi artırmak için yaz budamaları da uygundur. Kış ve yaz budamaları esasları bağcılıktakine benzer.

Gübreleme :

Asmlar topraktan her yıl fazlaca makro ve mikro besin elementleri kaldırılır. Bunların düzenli olarak toprağa verilmesi gerekir. Dikimden önce dekara 2-3 ton verilecek çiftlik gübresi 3-4 yıl aralarla tekrarlanmalıdır. Kivi asmaları mineral madde noksanlıklarına duyarlıdır. Özellikle K, Mğ,Zn ve Fe noksanlıkları sık görülür.

Soğuktan Korunma :

Genç Kivi asmalarının gövdeleri kış soğuklarından saman ot, çuval gibi malzeme ile korunabilir. İlkbahar geç donlarından korunmanın en etkili yolu ile minisprik ( yağmurlama ) sistemleridir. Ancak kış soğukları nadir olarak bitki kaybına yol açar. Üst aksam donsa da toprak içinde ki uyur gözlerle asma tacı yenilenir.

Arı Kovanı Bulundurulması :

Etkin bir tozlama ve meyve tutumu için çiçeklenme zamanı bahçede arı kovanı bulundurlmalıdır. Erkek çiçeklerin polenleri arılarla dişi çiçeklere taşınırlar. Rüzgarla tozlanma çok az olur.

Hastalık ve Zararlılarla Mücadele :

Kivi asmalarının diğer bazı kültür bitkileri gibi piriyodik ilaçlamayı gerektirecek
hastalık ve zararlısı yoktur. Bir çok bahçede çok az ilaçlama yapılır veya hiç yapılmaz. Bununla birlikte çevredeki konukçu bitkilerden gelecek veya toprakta mevcut hastalık
etmeni veya zararlılara karşı dikkatli olunmalıdır.

KİVİDE VERİM VE HASAT

Tesiste 2 yaşlı fidanların kullanılması halinde, dikimin 3. Yılından itibaren verim alınmaya başlanır. Doğal olarak ilk yıllar az olan verim bitki gelişmesine paralel artar. Asmalar tam verim yaşına 6-7 yaşında girerler. Bitki başına verim uygun çevre ve bakım koşullarında 40-50 kg’a çıkar. Bu durumda dekara verin de 2-3 tonu bulur. Ancak bütün bitkilerde olduğu gibi verim ile kalite

One thought on “Rizede Kivi Yetiştiriciliği

  1. tarihi ile ilgili kısa bir bilgi de verirseniz sevinirim ülkeye veya bölgeye isim olarak kimin getirdiğiyle ilgili

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.