Rize Deyimleri (Rize İli Ağızları)

Rize ili ağızları kendi bünyesinde bazı önemli farklılıklar gösterir. Etnik yerleşmelerin değişik kollara, değişik tarihlere ve değişik alanlara yayılmasıyla ortaya çıkan bu durum bölgeyi beş ağız yöresine ayırmamızı gerekli kılmıştır.

1.Ağız Yöresi: Rize il merkezi (merkez ilçe köyleri dahil), Kalkandere, İkizdere, Güneyce, Güneysu, Büyükköy, İyidere, Derepazarı bölgeleridir. Bu yöre çerçevesindeki ağız birliğinin doğuşunda, İkizdere ilçesinin eski bir etnik çekirdek olarak büyük rol oynadığı anlaşılmaktadır.

Rize il merkezi ve yakın çevresi başta olmak üzere, bu yöre dahilindeki çeşitli köy ve beldelerde oturan en geniş ve en eski ailelerin köken bakımından İkizdere’ye bağlı olmaları, ilçenin geçmişte bölgeyi Türkleştirmek için Anadolu’dan gönderilen Türk oymakları ile Tebriz’den gelen Akkoyunlu Türkmenlerinin ilk yerleşme merkezi olduğunu düşündürmektedir.70

2. Ağız Yöresi: Çayeli ilçe merkezi ile yakın çevresini içine alan bu ağız yöresi, 1. Ağız yöresine çeşitli yönlerden benzerlik gösterir ve onu öbür üç ağız yöresinden ayıran özelliklere ortak olur.

3.Ağız Yöresi: Çamlıhemşin ve Hemsin ilçelerini içine almaktadır. Diğer ağız yörelerinden oldukça farklı niteliklerle ayrılmaktadır.

4.Ağız Yöresi: Çayeli ilçesine bağlı Kaptanpaşa (Senoz) beldesiyle köylerini içine alan dar bir yöredir. 3. Ağız yöresinin özelliklerine ortak olan bu yöre, öbür yandan çeşitli nitelikleriyle 2. Ağız yöresine yakınlık göstermektedir. Bu bakımdan Kaptanpaşa ağzı bu iki değişik ağzın karışıp kaynaşmasından doğmuş bir ağızcık olarak düşünülebilir s e de onu öbürlerinden ayıran önemli ve esasa dayalı farklılıklar vardır.

5.Ağız Yöresi: Pazar, Ardeşen, Fındıklı, Arhavi, Hopa ve Kemalpaşa ile Sarp’a kadar uzanan bölgede görülür. Lazca adı verilen yöresel bir konuşma dili de konuşulduğu bu yörede 3. Ağız yöresiyle de sıkı bir ortaklık göze çarpar. Bölgenin diyalektolojik durumu konusunda şu noktayı da belirtmek gerekir ki, yukarıda yayılışlarını göstermeye çalıştığımız ağız yörelerini idari bölümlemede olduğu gibi kesin sınırlarla birbirinden ayırmak bir noktaya kadar mümkün veya gerçekliğe uygun görünmemektedir.

Lazca adı verilen konuşma dilinin yazı dili haline getirilmesi için 1990’h yılların başında küresel güç destekli başlatılan sera çalışmaları bu ülkelerin Kafkas politikalarının bir sonucudur. Megreller ‘le ortak alfabe yaratılmaya çalışılması da yeni azınlıklar yaratma ve böylelikle bölgeye egemen olma düşüncelerinin bir sonucudur. Ancak halkımız bunların farkındadır ve bölgemizin bir Filistin yada Kuzey Irak olmasına izin vermeyecektir. SONUÇ

G. Nemeth ” Batı Rumeli ağızlarının anayurdu Trabzon, Rize, Çoruh ve Kars’tır. Diyaktolojik açıdan bu bölge kapalı ve organik bir bölgedir” görüşüyle Kuzeydoğu Anadolu ve Batı Rumeli arasındaki dil akrabalığını ortaya koymaktadır.A.Caferoğlu’da “Kuzeydoğu Anadolu, Batı Rumeli ağızlarının Köktürk abidelerinin fonetik özelliklerine sahip olduğunu” belirtmektedir.

Eskiden Kullanılan Kelime ve DeyimlerBugünkü Dilde KarşılıklarıKullanılanBölge
AfomiGüyaMerkez ilçe
AnderFena, kötüMerkez ilçe
Alemediiplik kelebini masuraya sarmak için iplik kelebinin giydirildiği düzenekMerkez İlçe
ApsomatiYanan ateşten uçuşan kıvılcımlı küllerMerkez İlçe
AbaAbla, teyze, hala, yengeMerkez ilçe
AposkalYapılmakta olan işMerkez ilçe
AbulaAblaMerkez ilçe
AfkurmakHavlamakMerkez ilçe
ArapıçaArap kabağı,siyah kabakMerkez ilçe
AndiDokuma tezgâhıMerkez ilçe
AzinaIrmak kenarında bulunan verimli araziMerkez İlçe
AvlakSu arkıMerkez ilçe
AçubakanFalcıMerkez Ilçe-İkizdere
Ağrına GitmekGururuna dokunmakMerkez Ilçe-İkizdere
AnağulisMidebulantısı, birbirine karışmakMerkez Ilçe-İkizdere
ApoksiDemircinin herhangibir demir aletini ısıtarak düzeltmesiMerkez Ilçe-İkizdere
AşlamaKüçük ağaç veya meyva fidesiMerkez ilçe -İkizdere
AhpunGübreMerkez ilçe
AvliAvluMerkez Ilçe-İkizdere

 

Bıldır/BuldurGeçen yılMerkezllçe-Kalkandere
Ballı LobyaSoya fasulyesiMerkez ilçe
BunmeOdaMerkez ilçe
BozgerAğaçlık ve çalılık yerMerkez ilçe
BinamYavrumMerkez ilçe
ButBaldırMerkez ilçe
BihovaÇabuk, anidenMerkez ilçe
BertilmekToprağın yarılmasıMerkez ilçe
CağŞiş, örgü şişiMerkez ilçe
CelepKavurma yapmak için satın alınan inekMerkez İlçe
CeğerliDeğmiş, olgunlaşmışMerkez ilçe
CeğerCiğerMerkez ilçe
ÇambiÖrgü, saç örgüsüMerkez ilçe
ÇilimburaAteş böceğiMerkez ilçe
ÇapikaKüçük çömlek, maşrabaMerkez ilçe
ÇağanaYengeçMerkez ilçe
ÇeğelÇakılMerkez ilçe
ÇaşıtCasus, fesatlıkMerkez ilçe
ÇiçiliSolucanMerkez ilçe
ÇorlanmakYemek yemekMerkez ilçe
ÇivitÇekirdekMerkez ilçe
ÇıpaArı iğnesiMerkez ilçe
ÇınyaTavuk pisliğiMerkez ilçe
ÇimlaÇapak, göz çapağıMerkez ilçe
ÇişonAğaca sarılan sarmaşıkMerkez ilçe
ÇapliDizimMerkez ilçe
ÇığırtaKızgın yağda kızartılan sulu Unlu hamur çeşidiMerkez İlçe
Çakudi/SakudiSalkım, üzüm salkımıMerkez ilçe
ÇimidiBeyinMerkez ilçe
ÇupuriEzilmiş, suyu sıkılmış üzüm artıklarıMerkez İlçe
ÇupiÇalı-ÇırpıMerkez ilçe
ÇerikKalın tahtaMerkez ilçe
ÇafıÇatallı kürekMerkez ilçe
Çahataraiki cevizle yapılan çocuk oyuncağıMerkez İlçe
ÇamçakaDeğirmen taşı üstüne konan ve tane döken olukMerkez İlçe

 

ÇürüğayıTemmuz, çürük ayMerkez ilçe
Çuis EtmekAcımak,ağırmakMerkez İlçe
ÇepliKıymık, küçük ağaç veya taş parçasıMerkez İlçe
ÇahraElle çevrilen bir düzenekMerkez ilçe
ÇepukKüçük kare şeklinde örme el sepeti. Kuviçadan küçükMerkez İlçe
Çiseİnce yağmur tanecikleriMerkez ilçe
ÇilotoriBağırsakMerkez ilçe
ÇikliSimitMerkez İlçe
ÇilikuvarisDairevi şekilde dönmekMerkez İlçe
Çali PatiKuş tutmaya yarayan düzenekMerkez ilçe
ÇilburUn ve ağın pişirilmesi ile yapılan yemekMerkez İlçe
ÇofoÇimMerkez İlçe
ÇaçelÇubuklardan örülen ve ev içinin üstüne konan dumanı geçiren döşemeMerkez İlçe
ÇiçaEmzikMerkez Ilçe-Çayeli
ÇıkaraÇalımsı bir bitkiMerkez ilçe
ÇerçelidaSuda bulunan çok küçük canlılarMerkez ilçe
Çelefudiince odun parçasıMerkez ilçe
DizlukUzun erkek donuMerkez ilçe
DavliOdun kütüklerinin baltayla parçalanmış kısımlarıMerkez İlçe
DarniEvin en üstünde örtü ile tavan arasında kalan yerMerkez İlçe
DeğmekMeyvenin OlgunlaşmasıMerkez ilçe
DondarcıDüğünlerde yemeği yöneten kişiMerkez ilce
DüzenciGelini hazırlayan bayanMerkez ilçe
DadanmakSıkılmakMerkez ilçe
DonakSüslenmeye ve donatmaya yarayan eşyaMerkez İlçe
DoğdiVarya, çekiç ve keser’in döven kısmıMerkez İlçe
Dibekİçine buğday konulup kopalı ile dövülerek samanı ayırmaya yarayan yuvarlak biçimde içi oyulmuş taşMerkez İlçe
DilaviAyran küpüMerkez İlçe
DolaylukBele bağlanan peştemalMerkez ilçe
EğratlukİmeceMerkez ilçe

 

ÇilburUn ve ağın pişirilmesi ile yapılan yemekMerkez İlçe
ÇofoÇimMerkez ilçe
ÇaçelÇubuklardan örülen ve ev içinin üstüne konan dumanı geçiren döşemeMerkez İlçe
ÇiçaEmzikMerkez Ilçe-Çayeli
ÇıkaraÇalımsı bir bitkiMerkez ilçe
ÇerçelidaSuda bulunan çok küçük canlılarMerkez ilçe
Çelefudiince odun parçasıMerkez ilçe
DizlukUzun erkek donuMerkez ilçe
DavliOdun kütüklerinin baltayla parçalanmış kısımlarıMerkez İlçe
DarniEvin en üstünde örtü ile tavan arasında kalan yerMerkez İlçe
DeğmekMeyvenin OlgunlaşmasıMerkez ilçe
DondarcıDüğünlerde yemeği yöneten kişiMerkez ilçe
DüzenciGelini hazırlayan bayanMerkez ilçe
DarlanmakSıkılmakMerkez ilçe
DonakSüslenmeye ve donatmaya yarayan eşyaMerkez İlçe
DoğdiVarya, çekiç ve keser’in döven kısmıMerkez İlçe
Dibekiçine buğday konulup kopalı ile dövülerek samanı ayırmaya yarayan yuvarlak biçimde içi oyulmuş taşMerkez İlçe
DilaviAyran küpüMerkez ilçe
DolaylukBele bağlanan peştemalMerkez ilçe
EğratlukİmeceMerkez İlçe
EnişteDamatMerkez ilçe
EşkinFiliz, sürgünMerkez İlçe
Eşadeinsan suretinde yapılan korkulukMerkez İlçe
Ev içiEvin girişinde içinde ocak ve mutfağın bulunduğu, oturma ve yemek yemeye yarayan bölümüMerkez İlçe
EretiEğrelti OtuMerkez İlçe
EmiceAmcaMerkez İlçe
FeliDilim, parça, kabak felisi

 

itruka

Kestanenin ilkbaharda çimlenerek toprak üzerine çıkması

Merkez İlçe

Fufudi

Çiban,sivilce

Merkez İlçe

Fufula

Hafif

Merkez ilçe

Foli

Yuva

Merkez İlçe

Fafatara

Hafif kadın

Merkez İlçe

Fuşki

Taze gübre

Merkez ilçe

Fitra

Mısır fidanı

Merkez İlçe

Feretiko

Kendir bezi

Merkez İlçe

Fitiltopu

Hava basıncı ile çalışan ve üstüpü topunu patlatarak uzağa atan bir oyuncak

Merkez İlçe

Feğti/Fehti

Bir nevi çit

Merkez ilçe

Fümesi

Taze mısırdan öğütülmüş un. Furnesi ekmeği

Merkez ilçe

Fartik

Bele bağlanan cepli bez

Merkez İlçe

Filispit

Bisiklet

Merkez İlçe

Ferim Kalmadı

Gücüm yoktur, halsizim

Merkez İlçe

Gadanı Alsun

Sana feda olsun

Merkez ilçe

Gömüğü Sevilmek

içi güzel olmak,sevimli

Merkez ilçe

Göreslenmek

Özlemek, göresi gelmek

Merkez ilçe

Güneli

Güneş gören yer

Merkez ilçe

Gerdel

Tahtadan yapılan ve hayvanların yemek yediği kap

Merkez İlçe

Ges

Sopa

Merkez ilçe

Gorğorina

Çukur yer

Merkez ilçe

Ginzili

Damak

Merkez ilçe

Ganca

Kene

Merkez İlçe

Gaco Kuşu

Bir cins kuş

Merkez İlçe

Goy

Uvey

Merkez İlçe

Gezep

Belâ

Merkez ilçe

Ğarğaris etmek

Bağırıp çağırmak

Merkez ilçe

Gemence

Omuza alınan heybe

Merkez ilçe

Ghurtumi

Gırtlak

Merkez ilçe

Gilça

Taze Mısır

Merkez İlçe

Goladi

Büyük toprak parçası

Merkez ilçe

Heseğten

Sahiden, hakikaten

Merkez İlçe

Hizan

Cimri

Merkez ilçe

Haşli

Sıcak

Merkez ilçe

 

Haçan

Eğer

Merkez ilçe

Halaçi

Dolu

Merkez ilçe

Hapa/Hupi

Kabağın yumuşak içi veya üzümün kabuğu

Merkez ilçe

Hovini Almak

Hevesini almak

Merkez ilçe

Hohori

Baykuş

Merkez ilçe

Hapsikoli

Hamsili ekmek

Merkez ilçe

Hapsi

Hamsi

Merkez ilçe

Hamduspara

Siyah renkli diken meyvesi

Merkez ilçe

Hobur

Hortlak

Merkez ilçe

Hovum yoktur

iyi değilim, halsizim

Merkez ilçe

Hain

Çok fazla, zalim

Merkez ilçe

Hoholi

Yaprak

Merkez ilçe

Hohol Olmak

Birbirine karışmak, düğüm olmak

Merkez ilçe

Hılça/Gilça

Taze Mısır

Merkez ilçe

Haşuli

Süt ile mısır ekmeğinin pişirilerek yapılan yemek

Merkez ilçe

Hastuçi

Ezik, ezilmiş

Merkez ilçe

Hayat

Eviçi

Merkez ilçe

Hohovis Etmek

Çömelerek oturmak

Merkez ilçe

Harhali

Dane

Merkez ilçe

Hoperi

Kurutulmuş su kabağı

Merkez ilçe

Hark

Ark

Merkez ilçe

Hosti

Kızgın ateş

Merkez Ilçe-Çayeli

Hasılı Çarık

işlenmiş deriden yapılan çarık

Merkez İlçe

Hedik

Çubuklardan yapılmış geniş kar ayakkabısı

Merkez ilçe

Hizana Gelmek

ineğin çiftleşme isteği

Merkez ilçe

Hmcır/ Hınzır

Kızgınlık belli eden ve yapılan işi beğenmeyenlere yapılan hitap

Merkez ilçe

Hâloki

Tükürük

Merkez ilçe

iki Canlı

Hamile kadın

Merkez ilçe

işmar Etmek

Baş, göz, kaş ve elle işaret etmek

Merkez ilçe

Itroni

Sandalye

Merkez ilçe

Iştoni

Don

Merkez ilçe

Koftera

Suyu paylaşmak için arkın çıkışına konan düzenek

Merkez ilçe

 

Korob

Baraka

Merkez ilçe

Kuplika

Hıçkırık

Merkez ilçe

Kupas

Yüzüstü yatmak

Merkez ilçe Güneysu

Kopeli

Piç

Merkez İlçe

Kalif

Çocukların çeşitli odun parçalarıyla yaptığı oyuncak

Merkez İlçe

Kaflıl

Ocaklık, lobya kafuli, diken kafuli gibi…

Merkez İlçe

Kevi

Kavi, muhkem, sağlam

Merkez İlçe

Kavara

Yellenmek

Merkez İlçe

Köfte

Kesmeyen bıçak, alet

Merkez ilçe

Kumuşi

Kestanenin dikenli kabuğu

Merkez İlçe

Kuduçi

Gaga, kuş gagası

Merkez ilçe

Kuyis Etmek

Bağırmak, çığlık atmak

Merkez İlçe

Kunci

Kendir bitkisinin odunsu kısmı

Merkez İlçe

Kartuli

Bacalarda oluşan kurum

Merkez İlçe

Kuviça

Orme el sepeti

Merkez ilçe

Kolistavra

Kertenkele

Merkez İlçe

Katotori

Kapı eşiği

Merkez İlçe

Kukari

Çengelli sopa

Merkez ilçe

Koma

Toprak duvar,küçük U şeklinde vadi

Merkez İlçe

Keğle

Bit

Merkez İlçe

Kataça

Alın

Merkez ilçe

Kotha

Ustü açık sandık

Merkez ilçe

Kanca

Çengel

Merkez ilçe

Kopça

Düğme

Merkez ilçe

Kaleci

Boncuk

Merkez ilçe

Koça

Boncuk, öksürük nöbeti

Merkez Ilçe-Çayeli

Korkoti

Kalın öğütülmüş mısır

Merkez ilçe

Kot

Yarım tenekelik tahta külek

Merkez ilçe

Keğriça

İneklerin severek yediği Bir cins ot

Merkez ilçe

Kakaçi

Koyun Pisliği

Merkez ilçe

Koliva

Suda pişmiş taze mısır

Merkez ilçe

Kuvarı

Ham incir, makat

Merkez ilçe

Kukuçi

İnce dane

Merkez ilçe

 

Kevret

Yatak

Merkez ilçe

Koti

Kara lahananın gövdesi

Merkez ilçe

Kotila

Ense

Merkez ilçe

Komri

Tahta iskemle

Merkez ilçe

Koleti

Sac üzerine pişirilen ince ekmek, pide

Merkez ilçe

Koleti Peyniri

Pide tipinde peynir

Merkez ilçe

Kohlidi

Salyangoz

Merkez ilçe

Kupli

Asma kilit

Merkez ilçe

Kopali

Tokmak, kendir dövmeye yarayan ve su ile çalışan düzenek

Merkez İlçe

Kodes

Hapishane

Merkez ilçe

Koçyali

Su dibeği, çakal kaçıran

Merkez ilçe

Kalopya

Sarı asma kuşu

Merkez ilçe

Kemane Çalmak

Önem vermemek

Merkez ilçe

Koso

Kuluçka, tavuğun yumurta etmemesi

Merkez ilçe

Kotbaş

Aptal kişi

Merkez ilçe

Kutali

Yontulmuş odun parçası

Merkez ilçe

Kakali

Erkek çocuk erkeklik organı

Merkez ilçe

Kontra

Deri ayakkabı

Merkez ilçe

Kumar/ Komar

Bir orman bitkisi

Merkez ilçe

Küçüğayı

Şubat

Merkez ilçe

Külek

İçine yağ, minci, yoğurt gibi yiyeceklerin konduğu tahta kap

Merkez ilçe

Kurseli

Kesilen mısır bitkisinin tarlada kalan kısmı

Merkez ilçe

Karakoncolos

Kışın soğuk günleri

Merkez ilçesi

Kayde

Ezgi, türkü havası

Merkez ilçe

Kılavlamak

Aleti ince bilemek

Merkez ilçe

Kofo/ Kofı

Sağır

Merkez ilçe

Korbakor Olmak

Yok olmak, kötü duruma düşmek

Merkez ilçe

Kanci

Dilim, meyve dilimi

Merkez ilçe

Kaybana

Kötü, fena

Merkez ilçe

Kutala

İşi gücü olmayan, boşta gezen

Merkez ilçe

Kakata

Çay tohumu

Merkez ilçe

Kaçafan

Uçurum

Merkez ilçe

Kukul

Merkez ilçe

Kalac

Sıcak rüzgar

Merkez ilçe

KukulaYün örme başlıkMerkez ilçe
KoçiraTutumluMerkez ilçe
KandevaMuslukMerkez ilçe
Karlı-BuzluPekmezle karın karıştırılarak yapılan dondurma türü yiyecekMerkez İlçe
KastaniçaBeyaz kabakMerkez İlçe
KerezayıKiraz ayı, HaziranMerkez İlçe
KuvaleteHızar biçmek için, biçilecek odunun üzerine konulup biçme işleminin yapıldığı tezgâhMerkez İlçe
KupasYüzüstüMerkez İlçe
KapoçiŞişikMerkez ilçe
KuçiKöpek yavrusuMerkez İlçe
KotoriBokMerkez ilçe
Konsoliçine elbiseler konan, üstü aynalı ve gelinlik kızların çeyizlerinin konduğu uzun çekmeceli mobilyaMerkez İlçe
KangaliArık, çok zayıfMerkez İlçe
KösreÇevrilerek aletleri bilemeye yarayan yuvarlak bileme taşıMerkez İlçe
KumanyaErzakMerkez ilçe
KunduriŞişmanMerkez ilçe
KovukOyukMerkez İlçe
KoplamaZıplayarak koşmaMerkez ilçe
KasarKireçle yapılan beyazlatmaMerkez ilçe
LikapaMeyveleri yenebilen çalımsı bir bitkiMerkez İlçe
LağusMısırMerkez ilçe
LahoKor ateşin yansımasıMerkez ilçe
LahmiAptal adamMerkez ilçe
LengerBüyük sahanMerkez ilçe
LalaAptalMerkez ilçe
Leberdekince uzun kişiler için söylenen argo bir kelimeMerkez İlçe
LapiAptalMerkez ilçe
LuküsGazla çalışan lüks lambaMerkez ilçe
LeğenÇamaşır teknesiMerkez ilçe
Lağum AtmakDinamit patlatmakMerkez ilçe
LopÇok olgunlaşmış meyveMerkez ilçe
Laf alup satmakDedikodu yapmakMerkez İlçe
LaparaAptal adamMerkez İlçe
LobyaFasulyeMerkez ilçe
LangonaKısa boylu bir yılanMerkez ilçe
Luluçiince uzun sırıkMerkez ilçe
LapazaOtsu bitkiMerkez ilçe
LamiFasulyenin meyvesiMerkez ilçe
LivorOtsu bitkiMerkez ilçe
LikmenŞişesiz yanan küçük idare lambasıMerkez İlçe
Limas EtmekKarın ısınıp erimeye başlaması, havaların yumuşamasıMerkez İlçe
Lina YapmakÇamaşır asmak için ip germekMerkez ilçe
LiverTabancaMerkez ilçe
LaperiKavurma pişirirken tavayı karıştırmaya yarayan aletMerkez ilçe
MancaBüyük kazanda yapılan yemekMerkez ilçe
MayaliBuğday unundan yapılan mayalı ekmekMerkez İlçe
MileMisketMerkez İlçe
MirasMile, misketMerkez ilçe
Met-değnekÇelik çomak oyunuMerkez İlçe
MarkoErkek kediMerkez İlçe
MastiDişi kediMerkez ilçe
MuncuriSümsükMerkez ilçe
MomolikaZimilaçi dikeninin meyvesiMerkez İlçe
MitiBurunMerkez ilçe
MakoçiMekikMerkez ilçe
MutaHoholi konulan ve çubuktan aralıklı olarak örülen sepetMerkez İlçe
ModyoliDeğirmende öğütülecek maddelerin konduğu ambarMerkez İlçe
Murmuris EtmekHomurdanmakMerkez ilçe
MaroslamakFide yada yaprakların solmasıMerkez İlçe
MatahçaraOmuzda taşınan herhangi bir yükün ağırlığını iki omuza bölüştürmek için diğer omuza konup yüke alttan verilen destekMerkez İlçe
ManyaKömür lekesiMerkez İlçe
MaçaÇekiçMerkez ilçe
MaranGenellikle ağaçtan yapılan küçük evMerkez İlçe
NaylaSerender,erzak ambarıMerkez ilçe
Nanuris EtmekNinni etmekMerkez ilçe
Nabedil OlasımYok olasunMerkez ilçe
NefelBıldırcın tutmak için gerilen ağMerkez ilçe
OtlukMısırın hayvanlar tarafından yenebilen gövdesiMerkez ilçe
OrsidiBir cins sert ağaçMerkez ilçe
Pulamaineklere verilen sulu yiyecekMerkez Ilçe-Çayeli
PardiDişi çakalMerkez ilçe
PaçaturaKazılan topraktaki kaim toprak parçalarıMerkez ilçe
PaçiKız çocuk, Bekâr kızMerkez ilçe
PaliAhırda ineğin bağlandığı kazıkMerkez ilçe
PuliTavuk veya kuş yavrusuMerkez ilçe
PuçiTavuk veya kuş yavrusuMerkez ilçe
PuçiKarınMerkez ilçe
PerçemMısırın baş püskülüMerkez ilçe
PeçaryeÇitMerkez ilçe
PatiçiYassıMerkez ilçe
PatomaAhırın tahta döşemesiMerkez ilçe
PumburiKanatlı ve ısıran bir böcekMerkez ilçe
PodesNaylanın ağaç tekerlekleriMerkez ilçe
PafuliPatlamış MısırMerkez ilçe
Paçariş EtmekMani olmakMerkez ilçe
PatiKüçük tahtaMerkez ilçe
PepeçuraŞira ile unu karıştırarak yapılan bir nevi yemekMerkez ilçe
Peçiİnce deriMerkez ilçe
PeçibaşKabak baş, saçı dökülmüşMerkez ilçe
PahçaOtların muhafaza edildiği eğreti yapıMerkez ilçe
PromoErken gelen ve olgunlaşan sebze, ekinMerkez ilçe
PipiliErkek çocukların cinsel organıMerkez ilçe
Pelki/PlekiKüllükte içinde ekmek pişirilmeye yarayan taştan kapMerkez ilçe
Peşe GitmekKızın anlaşarak oğlanın peşine gitmesiMerkez ilçe
PitemiYarım metrelik ölçü birimiMerkez ilçe
Pif kokmakKötü kokmakMerkez ilçe
PeşkirHavluMerkez ilçe
PurtiEv eşyasıMerkez ilçe
PatuliYoğun Kar YağışıMerkez ilçe
Rahna ÇakumasıÖrümcek AğıMerkez ilçe
RahnaÖrümcekMerkez ilçe
RokopodiKendir ipliği eğirmek için yapılmış bir düzenekMerkez ilçe
RokaTaneli mısır koçanı, üzerine taranmış kendir lifleri sarılan ve iplik eğirmede kullanılanMerkez İlçe
RohtikoKepçeli lahana içine mısır ekmeği doğranarak yapılan yemekMerkez İlçe
RokopiMısır fidelerinin seyreltilme işinde koparılan fidelere verilen isim.Merkez İlçe
RoğhatıRoka üzerine kendir liflerini saran meşin bir kayışMerkez ilçe
PınıklanmakOyalanmakMerkez ilçe
PaklanmakTemizlenmek, yokolmakMerkez ilçe
ParakamiAteşlikMerkez ilçe
SakudiSalkımMerkez ilçe
SizmeYoğurtun süzülerek suyu alındıktan sonra geriye kalan kısmıMerkez İlçe
SumarGeç ekilen sebzelerMerkez ilçe
SığranIsırgan otuMerkez ilçe
SalmiDokuma tezgâhında dokunan bezin sarıldığı silindir.Merkez İlçe
SumsukÇeneMerkez ilçe
SeyvanKabak , salatalık ve sebzeler için yapılan ÇardakMerkez İlçe
SimatoraOmuza asılan veya bele takılan tohumluk torbasıMerkez İlçe
SebiKüçük çocukMerkez ilçe
SacayakYerde yakılan ateşin üstüne konan üç ayaklı demir aletMerkez İlçe-Çayeli
ŞerevazÜzümleri ezmek için tahtadan veya betondan yapılmış depoMerkez İlçe
ŞepidiYaban ansıMerkez Ilçe-Çayeli
ŞokaliMısır rokasını saran mısır kapçıklarıMerkez İlçe
ŞozGüneş görmeyen yerMerkez ilçe
ŞarbaEşarpMerkez İlçe
Şişeli LambaGaz yağı ile aydınlatan fitilli lâmbaMerkez İlçe
SeyrebağıÇatının saçak kısmıMerkez ilçe
TarabaTahta bölmeMerkez ilçe
TömeçiOmurgaMerkez ilçe
TomariSulak yerlerde yetişen ve pazı gibi yemeği yapılan bir yabani otMerkez İlçe
TikoçiDimdik ayakta durmakMerkez İlçe
TikoçaSek sek oyunuMerkez ilçe
TeyterÜzüm toplamaya yarayan dar uzun sepetMerkez Ilçe-Çayeli
TomeleOcağın başında bulunan büyük düz taşMerkez İlçe
TiftiSüt, ayran yada yoğurta ekmek doğranarak yapılan yemekMerkez İlçe
TerezlenmekDengeyi kaybetmekMerkez ilçe
TatuliElMerkez ilçe
TamiBodur ağaç kümesiMerkez ilçe
TomonMısır veya ot bağlarının bir sırığa bağlanması ile meydana gelen ot yığınıMerkez İlçe
TahraBurnu kıvrık, küçük baltaMerkez ilçe
TurmuliMısır ekmeğinin kırıntılaştırılarak yağda ısıtılması ile elde edilen yemekMerkez İlçe
Taban inciriKuru incirMerkez ilçe
TarhuliTarla kenarında kendiliğinden yetişen bitkiMerkez İlçe
TermaşYaramazMerkez ilçe
TohliErkek BuzağıMerkez ilçe
TavaliTaze fasulyenin yağda kavrulması ile yapılan yemekMerkez İlçe
TaktakaSu ile çalışan bir oyuncakMerkez ilçe
TerekRafMerkez ilçe
UşakErkek ÇocukMerkez ilçe
Ula/olaBir sesleniş şekliMerkez ilçe
UskuçiMısırın koçanıMerkez ilçe
Üzüm AyıÜzüm toplanan ay, EkimMerkez İlçe
UrubaElbiseMerkez ilçe
VaryaBüyük çekiçMerkez ilçe
Vıçaİnce sopaMerkez ilçe
VurçiDomuz derisinden kendir taramaya yarayan aletMerkez İlçe
YenlikHafifMerkez ilçe
YuklamakUyumakMerkez ilçe
YalakSığsu, derin değilMerkez ilçe
YükliGebeMerkez ilçe
YağlukHavluMerkez ilçe
YalağuzYalnızMerkez İlçe
YangazYaramazMerkez ilçe
YegiBaşlık parasıMerkez ilçe
YansılamaTaklit etmeMerkez ilçe
ZoliKemiğin içindeki ilikMerkez ilçe
ZimilaçiKışın yuvarlak, kırmızı, beyaz meyveleri olan bir diken cinsiMerkez İlçe
ZuzuliÜzüm tanesiMerkez ilçe
Zot EtmekBalta, nacak gibi ev aletlerini ısıtarak, döverek düzeltmekMerkez İlçe
ZoksilamakKöteklemekMerkez ilçe
ZivoriAşağılayıcı bir lâkapMerkez ilçe
ZivaneBeyin

Yukarıda anlamları verilen kelime ve deyimler merkez ilçemizin Gündoğdu ve Güneysu bölgelerinde Akkoyunlu Türkmenlerinin yoğun olarak gelip şenlendirdikleri yerlerde konuşulmakta olup, genelde Rize’nin İkizdere kültür merkezli bölgelerde de aynı söyleniş biçimi görülmektedir. Rize’nin diğer bölgelerinde ise aynı kelime ve deyişler aynı anlamlarda fakat bazı söyleniş farklılığıyla kullanılmaktadırlar. Rize iline komşu diğer il ve bölgelerde de kullanılmış olabilir ancak bu konu araştırmamız dışında kalmıştır. Komşu il ve bölgelerin tarihini araştıran araştırmacılara yukarıdaki bilgilerin kaynaklık edeceğine şüphe yoktur.

Kelime ve deyimler alan çalışması sırasında , çoğunlukla merkez ilçenin Gündoğdu ve Güneysu bölgeleri gibi, Akkoyunlu Türkmenlerinin yerleşmiş olduğu yerlerle, İkizdere kültür merkezli yerleşimlerin görüldüğü alanlardan derlenmiştir.

6 thoughts on “Rize Deyimleri (Rize İli Ağızları)

  1. zuçi:geçmiş,büzüşmüş,bozulmuş manalarına gelir. örn:marketten aldığımız kurumuş hıyarlar için zuçi hiyar denir.

  2. Hep horumların deyişlerini yazmışsınız ya. Niye hiç çayeli tarafının merkezden farklı deyimlerine yer vermediniz.

  3. koğlidi:salyangoz,momoli:böcek,kotila:ense,koliva:suda pişmiş mısır,met:çelik çomak oyunu,hutimi:gırtlak,haçi:odundan tas,koleti:tandır,kofi:sağır,yaşik:kasa,minci:çökelek,harçi:sırık

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.